استاندارد شماره 6 - گزارش عملكرد مالي
استانداردهاي حسابداري - نشريه شماره 160
1 .هدفاين استاندارد ملزم كردن واحدهاي تجاري به انعكاس مشخص و بارز برخي عناصر عملكرد مالي است تا به درك استفادهكنندگان صورتهاي مالي از عملكرد مالي واحد تجاري طي يك دوره كمك كند و مبنايي جهت ارزيابي عملكرد مالي و جريانهاي نقدي آتي براي آنها فراهمآورد.
2 .اصطلاحات ذيل در اين استاندارد با معاني مشخص زير بكار رفته است:
. فعاليتهاي عادي فعاليتهاي معمول، تكرار شونده يا منظمواحد تجاري (فعاليتهاي تجاري) و همچنين فعاليتهاي مرتبطي است كه به تبعيت و در جهت پيشبرد فعاليتهاي فوق يا در نتيجه آنها توسط واحد تجاري انجام ميشود.چنانچه وقوع برخي رويدادها، صرفنظر از ماهيت غير معمول يا تناوب آن ،در محيط حاكم بر عمليات واحد تجاري (اعم از اقتصادي ،مقرراتي، جغرافيايي وغيره) مورد انتظار باشد ،آثار آنها بر عمليات واحد تجاري در زمره فعاليتهاي عادي تلقي ميشود.
. اقلام استثنایي اقلامي با اهميت است كه منشأآن رويدادها يا معاملاتي ميباشد كه در چارچوب فعاليتهاي عادي شركت واقعميگرددو به منظور ارائـه تصويري مطلوب ،افشاي جداگانه آنها، منفرداً يا در صورت تشابه نوع، در مجموع، به لحاظ استثنايي بودن ماهيت يا وقوع ضرورت مييابد.
. اقلام غیرمترقبه اقلامي با اهميت و بسيار غير معمول است كه منشأ آن رويدادهايي خارج از فعاليتهاي عادي شركت ميباشد و انتظار نميرودبهطور مكرر يا منظم واقع شود.
. تعدیلات سنواتی تعديلاتي با اهميت است كه به سنوات قبل مربوط ميشود و از تغيير در رويه حسابداري يا اصلاح اشتباه ناشي ميگردد. تعديلات سنواتي، اصلاحات تكرار شونده معمول و تعديل براوردهاي انجام شده در سنوات قبل را شامل نميشود.
. یک بخش از واحد تجاری جزئي از عمليات واحد تجاري يا گروه كه اهميت نسبي دارد و بهطور جداگانه قابل شناسايي است و فعاليتها ،داراييهاو نتايج مربوط به آن را بتوان به وضوح از بقيه فعاليتهاي واحد تجاري تميز داد.يك بخش از واحد تجاري معمولاً خطوط توليد يا بازارهاي جداگانه خاص خود را دارد و ممكن است يك قسمت تجاري جغرافيايي ( به شرح مندرج در استاندارد حسابداري شماره 25 با عنوان گزارشگري بر حسب قسمتهاي مختلف ) يا كوچكتر از ان باشد .
3 .كليه درآمدها و هزينههاي شناسايي شده بايد در صورت سود و زيان يا صورت سود و زيان جامع منعكس شود.درآمدها و هزينهها تنها در مواردي درصورت سود و زيان دوره انعكاس نمييابد كه به موجب استانداردهاي حسابداري مستقيماً به حقوق صاحبان سرمايه منظور ميشود.
4 . بخشهاي متعدد فعاليتهاي واحد تجاري داراي ويژگيهاي بارزي است كه از نظر ثبات، مخاطره و قابليت پيشبيني باهم متفاوت است و اين امر افشاي جداگانه اجزاي تشكيلدهنده عملكرد مالي را در صورت سود و زيان و صورت سود و زيان جامع ايجاب ميكند.افشاي جداگانه ايناجزا با هدف تسهيل درك عملكرد مالي يك دوره و كمك به استفادهكنندگان صورتهاي مالي بهمنظور تصميمگيري در مورد ميزان اتكا به نتايج دورههاي قبل جهت ارزيابي نتايج بالقوه دورههاي آتي صورت ميگيرد.بنابراين افشاي جداگانه اجزاي مذكور، صرفنظر از ماهيت درصورتي ضرورت دارد كه براي ارزيابي بعضي از جنبههاي عملكرد مالي حائز اهميت باشد.
5 .صورت سود و زيان جامع به عنوان يك صورت مالي اساسي ،بايد كل درآمدها و هزينههاي شناسايي شده طي دوره را كه قابل انتساب به صاحبان سرمايه است ،به تفكيك اجزاي تشكيلدهنده آنها نشان دهد.
6 . هدف از تهيه صورت سود و زيان و صورت سود و زيان جامع، ارائه كليه درآمدها و هزينههاي شناسايي شده طي يك دوره مالي ميباشد. تمركز اصلي صورت سود و زيان دوره بردرآمدها و هزينههاي عملياتي است. درآمدها و هزينهها تنها در مواردي در صورت سود و زيان منعكس نميشود كه به طور مشخص به موجب استانداردهاي حسابداري مستقيماً به حسابحقوق صاحبان سرمايه منظور شود. از آنجايي كه جهت تصميمگيري اقتصادي استفادهكنندگان صورتهاي مالي،آگاهي از كليه جنبههاي عملكرد مالي واحد تجاري طي دوره ضرورت دارد، لازم است كليه درآمدها و هزينههاي شناسايي شده طي آن دوره مورد ملاحظه قرار گيرد. بدينلحاظ همان گونه كه درمفاهيم نظري گزارشگري ماليمقرر شده، تهيه و ارائـه يك صورت مالي اساسي جديد با عنوان "صورت سود و زيان جامع" لازم است تا ميزان افزايش يا كاهش حقوق صاحبان سرمايه از بابت درآمدها و هزينههاي مختلف دوره نشان داده شود.
7 . صورت سود و زيان جامع به طرق زير به اهداف گزارشگري مالي كمك ميكند:
الف. تركيب اطلاعات مربوط به جنبه عملياتي عملكرد و موارد مرتبط با آن با ساير جنبههاي عملكرد مالي واحد تجاري.
ب . ارائه اطلاعاتي كه همراه با اطلاعات مندرج در ساير صورتهاي مالي اساسي، براي ارزيابي بازده سرمايهگذاري در يك واحد تجاري مفيد واقع شود.
8 . صورت سود و زيان جامع بايد موارد زير را به ترتيب نشان دهد:
الف. سود يا زيان خالص دوره طبق صورت سود و زيان.
ب . ساير درآمدها و هزينههاي شناسايي شده به تفكيك.
ج . تعديلات سنواتي.
9 . از آنجا كه صورت سود و زيان جامع دربرگيرنده كليه درآمدها و هزينههاي شناسايي شده، اعم از تحقق يافته و تحقق نيافته است،سود يا زيان خالص دوره مالي به عنوان اولين قلم درصورت سود و زيان جامع انعكاس مييابد. اين بدان معني است كه صورت سود و زيان دوره، يكي از اقلام صورت سود و زيان جامع را به تفصيل نشان ميدهد و ساير درآمدها و هزينههاي شناسايي شده،به طور جداگانه در صورت سود و زيان جامع انعكاس مييابد.
10 . ساير درآمدها و هزينههاي شناسايي شده شامل موارد زير است:
الف. درآمدها و هزينههاي تحقق نيافته ناشي از تغييرات ارزش داراييها و بدهيهايي
كه اساساً به منظور قادر ساختن واحد تجاري به انجام عمليات به نحو مستمر نگهداري ميشود و به موجب استانداردهاي حسابداري مربوط مستقيماًبه حقوق صاحبان سرمايه منظور ميشود (از قبيل درآمدها و هزينههاي ناشي از تجديد ارزيابي داراييهاي ثابت مشهود).
ب . درآمدها و هزينههايي كه طبق استانداردهاي حسابداري به استناد قوانين آمره مستقيماً در حقوق صاحبان سرمايه منظور ميشود (از قبيل مابهالتفاوتهاي حاصل از تسعير داراييها و بدهيهاي ارزي موضوع ماده 136 قانون محاسبات عمومي).
11 . موارد مندرج در رديفهاي الف و ب بند 8 ، سود يا زيان جامع سال را تشكيل ميدهد.
تعديلات سنواتي (مشتملبر آثار انباشته تغيير در رويههاي حسابداري و اصلاح اشتباه)
حسب مورد از سود يا زيان جامع سال كسر يا به آن اضافه ميشود تا سود يا زيان جامع شناسايي شده در فاصله تاريخ صورتهاي مالي دوره قبل و پايان دوره مالي جاري به دست آيد .
12 . نظر به اينكه صورت سود و زيان جامع دربرگيرنده كليه درآمدها و هزينههاي شناسايي شده طي دوره از جمله درآمدها و هزينههاي تحقق نيافته است، تحقق بعدي اقلام اخيرالذكر منجر به گزارش مجدد آنها در صورت سود و زيان نميشود.در نتيجه، هرگاه تغييري در ارزش يك دارايي ايجاد شود يا آن دارايي به فروش رسد، سود يا زيان گزارش شده معادل تفاوت ارزش جديد يا عوايد فروش دارايي و آخرين مبلغ دفتري آن است. براي مثال درآمد تحقق نيافته ناشي از تجديد ارزيابي يك دارايي ثابت مشهود درصورت سود و زيان جامع دوره تجديد ارزيابي انعكاس مييابد. تحقق تمام يا بخشي از درآمد مزبور به هنگام فروش دارايي در دورههاي بعدي،درآمد آن دوره محسوب نميشود بلكه مبين درآمدي است كه قبلاًتا زمان تجديد ارزيابي شناسايي شده است.
13 . هرگاه اجزاي صورت سود و زيان جامع محدود به سود يا زيان خالص دوره و تعديلات سنواتي باشد،ارائـه صورت سود و زيان جامع ضرورتي ندارد. در چنين حالتي بايد در يادداشتي ذيل صورت سود و زيان دوره ،عدم لزوم ارائـه صورت سود و زيان جامع افشا شود.
14 . در موارد مذكور سود يا زيان خالص دوره مندرج در صورت سود و زيان و نيز تعديلات سنواتي مندرج در گردش حساب سود (زيان) انباشته توأماً اطلاعات كافي در مورد كل درآمدها و هزينههاي شناسايي شده طي دوره ارائه ميدهد.در چنين حالتي ارائـه يادداشتي ذيل صورت سود و زيان بهشرح زير كفايت ميكند: "از آنجا كه اجزاي سود و زيان جامع محدود به سود (زيان) دوره و تعديلات سنواتي است، صورت سود و زيان جامع ارائه نشده است".
15 .براي اينكه اطلاعات ارائه شده در صورت سود و زيان جهت تصميمگيريهاي اقتصادي مفيد واقع شود،بايد اجزايصورت سود و زيان طبق بند 58 استاندارد حسابداري شماره 1با عنواننحوه ارائه صورتهاي مالينشان داده شود. ارائه جداگانه اقلام استثنايي و نتايج مربوط به عمليات متوقف شده نيز ازجمله مواردي است كه برمفيدبودن اطلاعات ارائه شده ميافزايد.
16 .اقلام استثنايي بايد در محاسبه سود يا زيان فعاليتهاي عادي منظور شود . مبلغ هر قلم استثنايي (منفرداًيا در صورت تشابه نوع ،در مجموع) بايد بهطور جداگانه و ترجيحاً در متن صورت سود و زيان تحت سرفصل درآمد يا هزينه مربوط منعكس گردد . اعم از اينكه انعكاس اين اقلام در متن صورت سود و زيان يا در يادداشتهاي توضيحي صورت گيرد ،اين اقلام بايد به عنوان اقلام استثنايي قابل تشخيص باشد و اينگونه تصريح گردد . شرح مناسبي در مورد هر يك از اقلام استثنايي جهت درك ماهيت اين اقلام ضروري است .
17 .نمونه اقلامي كه ممكن است درصورت بااهميت بودن، استثنايي تلقي شود عبارت است از :
الف .زيانهاي ناشي از بلاياي طبيعي در مناطقي كه وقوع آنها بهطور متناوب انتظار ميرود،
ب . هزينههاي اخراج دستهجمعي كاركنان شاغل در بخشهاي فعال واحد تجاري،
ج . هزينههاي تجديد سازمان،
د . به هزينه بردن داراييهاينامشهود خارج از فرايند استهلاك،
ه . زيان انتقال صنايع مزاحمبه خارج از محدوده شهرها، طبق مقررات جاري،
و . كمكهاي بلاعوض غيرسرمايهايدريافتي و كمكهاي بلاعوض پرداختي،
زثابت مشهود و سرمايهگذاريهاي بلندمدت،
ح . سود يا زيان فروش يا توقفعمليات يك بخش از واحد تجاري،
ط . هزينـههـاي غيرمعمول مربوطبه مطالبـات مشكوكالوصـول و كاهش ارزش موجـودي موادوكالا،
ي . ذخيرههاي غيرمعمول برايزيانهاي ناشي از پيمانهاي بلندمدت،
ك . وجوه مازاد ناشي از حل وفصل ادعاي خسارت از شركتهاي بيمه،
ل . هزينههاي جذب نشده ناشياز عدم دستيابي به ظرفيت معمول (عملي) مورد انتظار و ضايعات غيرعادي، و
م . سود يا زيان ناشي از حل وفصل دعاوي برله يا عليه شركت.
18 .در صورت توقف عمليات يك بخش از واحد تجاري لازم است نتايج عمليات بخش متوقف شده از جمله سود يا زيان حاصل از واگذاريآن بخشبه طور جداگانه در صورت سود و زيان منعكس شود. براي اين منظور درآمدها و هزينههاي عملياتي مربوط به بخش متوقف شده بايد در سرفصلهاي مربوط و ترجيحاً در متن صورت سود و زيان بهطور جداگانه نمايش يابد. همچنين سود يا زيان حاصل از واگذاري بخش متوقف شده،پس از تهاتر كليه ذخاير مربوط به هزينههاي غير قابل بازيافت عمليات توقف، بايد پس از سود (زيان)عملياتي در صورت سود و زيان منعكس شود.
19 .گاه ممكن است يك واحد تجاري تصميم بگيرد بخشي از عمليات خود را كه از ساير عمليات تجاري آن متمايز است متوقف كند. در چنين مواردي لازم است براي تعهدات ناشي از اين تصميم (شامل كليه هزينههاي مستقيم فروش يا خاتمه عمليات و هر گونه زيان عملياتي تا تاريخ فروش يا خاتمه عمليات) كه از محل سودهاي عملياتي آتي آن بخش يا سود حاصل از واگذاري داراييهاي آن جبرانپذير نباشد، ذخيرهاي در حسابها منظور شود. برايتعيين ذخاير يادشده، موضوعاتي از قبيل موارد زير مد نظر قرار ميگيرد:
الف.هزينههاي اخراج دسته جمعي كاركنان (پس از كسر كمكهاي دولت از اين بابت)،
ب . هزينههاي مربوط به ادامههمكاري كاركنان اصلي طي دوره كاهش عمليات،
ج . زيانهاي ناشي از فروشداراييها شامل هزينههاي مستمر پيش بيني شده نظير اجاره، عوارض و غيره،
د . مطالبات مشكوكالوصولو لاوصول ناشي از تصميم به توقف عمليات،
ه . هر گونه زيان ناشي از جرايمپيشبينيشده در قراردادها، و
و ناشي از عمليات تجاري بخش مورد توقف تا زمان فروش يا خاتمه عمليات.
ايجاد ذخيره متكي بر اين واقعيت است كهتعهدات در زماني ايجاد ميشود كه واحد تجاري آشكارا متعهد به فروش يا خاتمه عمليات گردد. شواهد اين تعهد ميتواند شامل اعلام رسمي برنامه توقف،شروع عملي برنامه توقف يا ساير شرايطي باشد كه بهطور مؤثر واحد تجاري را ناگزير به تكميل، فروش يا خاتمه عمليات كند. هر قرارداد الزامآوري كه بعد از پايان سال منعقد ميشود،ممكن است شواهد اضافي در رابطه با ارزش داراييها و تعهدات در تاريخ ترازنامه فراهم آورد.در مواردي كه قصد فروش وجود دارد، ليكن قرارداد الزامآور حقوقي منعقد نشده باشد، تعهدي توسط واحد تجاري تقبل نشده است و درنتيجه نبايد ذخيرهاي از بابتهزينههاي مستقيم مربوط به فروش و نيز زيانهاي عملياتي درنظر گرفته شود.
20 .فروش يا خاتمه عمليات در صورتي عمليات متوقف شده، محسوب ميشود كه تأثير بااهميتي بر ماهيت و زمينة اصلي عمليات واحد تجاري داشته باشد و معرف كاهش مهمي در امكانات عملياتي ناشي از خروج از بازاري خاص (اعم از تجاري يا جغرافيايي) يا كاهش عمده در ميزان فروش در بازارهاي در حال تداوم آن باشد. ماهيت و زمينه اصلي عمليات واحد تجاري عبارت از جايگاه محصولات و خدمات آن واحد در بازارهاي مربوط (شامل جنبههاي كيفي و مكاني) است. براي مثال، چنانچه شركتي كه بهطور معمول در امر اداره مهمانخانههاي كوچك فعاليت دارد، اقدام به فروش مهمانخانهها و خريد هتلهاي چند ستاره كند، ضمن آنكه همچنان به فعاليت هتلداري مشغول است، ماهيت و زمينه اصلي عمليات آن تغيير مييابد. حالت مشابه آن است كه همان شركت با فروش هتلهاي خود در يك كشور خارجي اقدام به خريد هتل در ايران كند. فروش و جايگزيني منظم داراييهاي عمده كه به عنوان بخشي از عمليات معمول و جهت نگهداشت پرتفوي داراييها انجام ميشود، نبايد به عنوان توقف عمليات تلقي گردد. در مثال بالا، فروش هتل و خريد هتل ديگر در همان بازار و يا مكانهاي مشابه كلاًبه عنوان عمليات در حال تداوم طبقهبندي ميشود. همچنين فروش يا خاتمه يك بخش از عمليات واحد تجاري كه اساساً به منظور دستيابي به بهسازي توليد يا صرفهجويي در هزينه صورت گرفته، بخشي از عمليات در حال تداوم آن محسوب ميگردد.
21 .فروش يا خاتمه عمليات در صورتي عمليات متوقف شده محسوب ميشود كه، داراييها، بدهيها، نتايج عمليات و فعاليتهاي بخش مورد نظر از نظر فيزيكي و عملياتي و براي مقاصد گزارشگري،به روشني قابل تشخيص باشد. اگر نتايج مالي عمليات فروش رفته يا خاتمه يافته بهطور جداگانه از سوابق حسابداري قابل استخراج نباشد يا تا حد با اهميتي تنها از طريق تخصيص درآمد يا هزينه قابل استخراج گردد، در آن صورت به عنوان عمليات متوقف شده طبقهبندي نميشود. براي مثال تعطيل يك كارگاه توليدي كه در بازار بهطور جداگانه قيمت فروشي براي محصول آن وجود ندارد، به عنوان عمليات متوقف شده تلقي نميشود.
22 .چنانچه عمليات توقف يك بخش از واحد تجاري حداكثر تا سه ماه پس از تاريخ ترازنامه يا تاريخ تصويب صورتهاي مالي، هر كدام كه كمتر باشد، تكميل گردد، در اين صورت عمليات آن بخش، در تاريخ ترازنامه به عنوان عمليات متوقف شده تلقي و در صورت سود و زيان تحت همين عنوان طبقهبندي ميشود. در صورت عدم احراز شرايط يادشده، عمليات بخش مزبور در صورت سود و زيان سال جاري به عنوان عمليات در حال تداوم منعكس ميگردد.
23 .هرگاه با توجه به شرايط مندرج در بند22، عمليات بخشي كه تصميم به توقف آن اتخاذ شده است، در سال جاري به عنوان عمليات متوقف شده تلقي نگردد، هزينه ناشي از وضع ذخاير مربوط به عنوان عمليات در حال تداوم در صورت سود و زيان منعكس و در صورت بااهميت بودن با عنوان "اقلاماستثنايي" طبقهبندي شود. در دوره بعد، يعني زماني كه عمليات مزبور در زمره عمليات متوقف شده قرار ميگيرد، هزينههاي ذخاير مزبور بايد در صورت سود و زيان، به تفكيك "ذخيره زيان عملياتي" و "ذخيره زيان غير عملياتي حاصل از فروش يا خاتمه عمليات متوقف شده" ،از زيان عملياتي و زيان غير عملياتي بخش متوقف شده كسر شود.
24 . درصورت توقف عمليات يك بخش از واحد تجاري،لازم است نتايج عمليات آن بخش، از جمله سود يا زيان حاصل از واگذاري آن بهطور مجزا در صورت سود و زيان منعكس شود. براي اين منظور درآمدهاو هزينههاي عمليات بخش متوقف شده در سرفصل مربوط و ترجيحاًدر صورت سود و زيان، جداگانه نمايش مييابد. همچنين سود يا زيان حاصل از واگذاري بخش متوقف شده پس از تهاتر كليه ذخاير انتقالي از سال قبل در ارتباط با بخش متوقف شده، پس از سود (زيان) عملياتي در صورت سود و زيان منعكس ميشود.
25 .علاوهبر موارد فوق، افشاي موارد زير در رابطه با توقف عمليات يك بخش واحد تجاري ضروري است :
الف.ماهيت و مشخصات عمليات متوقف شده،
ب . تاريخ مؤثر توقف عملياتبراي مقاصد حسابداري، و
ج . نحوه توقف عمليات (فروش ياكنارگذاري).
26 . سود يا زيان غير مترقبه و ماليات مربوط بايد بهطور جداگانه در صورتسود و زيان پس از سود يا زيان ناشي از فعاليتهاي عادي نشان داده شود. سهم سهامداران اقليت از سود يا زيان غيرمترقبه نيز بايد زير صورت سود و زيان تلفيقي افشا شود. ارائـهشرح مناسبي در يادداشتهاي توضيحي در مورد هريك از اقلام غير مترقبه جهت درك ماهيت اين اقلام ضروري ميباشد.
27 . طبقهبندي اقلام به عنوان غيرمترقبه به شرايط خاصهرمورد بستگي دارد.به علت تفاوت در فعاليتهاي عادي،آنچه براي يك واحد تجاري غير مترقبه است، لزوماًبراي واحد تجاري ديگر غيرمترقبه نيست. اقلام غيرمترقبه بسيار نادر است،زيرا مربوط به رويدادهايي بسيار غير معمول ميباشد كه خارج از فعاليتهاي عادي واحد تجاري رخ ميدهد و انتظار نميرود بهطور مكرر يا منظم واقع شود. با توجه به ملاحظات فوق، سودها يا زيانهاي ناشي از مواردي از قبيل بلاياي طبيعي (مانندزلزله وسيل) و مصادره داراييها را در صورت بااهميت بودن، ميتوان به عنوان مثالهايي از اقلام غير مترقبه ذكر كرد.
28 .در آمد و هزينه هايي كه منشاريا آن رويداد غير مترقبه واحدي باشد ، تشكيل دهنده يك قلم غير مترقبه واحد است و بايد ادغام شود و به عنوان اقلام غير مترقبه در صورت سود و زيان منظور گردد.
اثر مالياتي اقلام غير مترقبه
29 . اثر مالياتي اقلام غيرمترقبه بايد از طريق مقايسه ماليات سود يا زيان ناشي از فعاليتهاي عادي بدون احتساب اقلام غير مترقبه و ماليات سود يا زيان سال مالي (پس از اقلام غيرمترقبه) تعيين گردد اضافه يا كسر ماليات ناشي از مقايسه فوق بايد به اقلام غير مترقبه نسبت داده شود.
30 . روش يادشده در بند 29 تضمينكننده اين امر است كه در هر سال محاسبه ماليات مربوط به سود يا زيان ناشي از فعاليتهاي عادي به وجود يا عدم وجود اقلام غ يرمترقبه بستگي نداشته و ارقام حاصلشده در هر دو حالت يكسان باشد.
31 . آثار تغيير در براوردهاي حسابداري بايد در تعيين سود يا زيان خالص دورهاي منظور شود كه در آن، تغيير صورت گرفته است. بديهي است چنانچه تغيير مزبور بر دورههاي بعدي نيز اثر گذارد ، آثار چنين تغييري بايد در تعيين سود يا زيان خالص دورههاي بعدي منظور شود.
32 . با توجه به ابهامات موجود در محيط اقتصادي، انجام براوردهاي حسابداري و تجديدنظر در آنها براي تهيه صورتهاي مالي امري اجتنابناپذير است. پيش بيني رويدادهاي آتي و براورد اثرات آنها مستلزم اعمال قضاوت و تجديد نظر در اين براوردها به هنگام وقوع رويدادهاي جديد، حصول تجربه بيشتر يا دستيابي به اطلاعات اضافي است. از آنجا كه تغيير در براورد، حاصل اطلاعات جديد يا تحولات تازه است نبايد با تجديد نظر در ارقام سالهاي قبل به آن تأثير قهقرايي داد. اين اقلام بايد در صورت سود و زيان سالي كه نسبت به آنهاشناخت صورت ميگيردمنعكس و آثار آن در صورت بااهميت بودن تشريح شود. در عين حال، گاه تشخيص بين تغيير در رويه حسابداري و تغيير در براورد حسابداري ممكن است بسيار مشكل باشد. در چنين حالتي، تغيير مورد نظر بايد به عنوان تغيير در براورد حسابداري تلقي و به گونه مناسبي افشا شود.
33 . تغيير در براورد حسابداري ممكن است تنها بر دوره جاري تأثير داشته باشد يا اينكه دوره جاري و دورههاي آتي را توأماً تحت تأثير قرار دهد. براي مثال تغيير در براورد مبلغ هزينه مطالبات مشكوكالوصول فوراً شناسايي ميشود و تنها بر دوره جاري تأثير ميگذارد، ليكن تغيير در عمر مفيد براوردي يك دارايي بر هزينه استهلاك دوره جاري و هريك از دورههاي آتي باقيمانده از عمر مفيد دارايي تأثير دارد. اثر تغيير مرتبط با دوره جاري در هر دو حالت به عنوان درآمد يا هزينه دوره جاري و اثر تغيير در دورههاي آتي، در صورت وجود، در همان دورهها شناسايي ميشود.
34.آثار تغيير در براوردهاي حسابداري بايد تحت همان سرفصلهايي كه قبلاًدر صورت سود و زيان انعكاس مييافتطبقهبندي شود.
35 . براي قابل مقايسه بودن صورتهاي مالي دورههاي مختلف، اثر تغيير در براورد حسابداري كه قبلاً در محاسبه سود يا زيان حاصل از فعاليتهاي عادي منظور شده است، تحت عنوان همان قلم درآمد و هزينه منعكس ميگردد. هرگاه درآمد يا هزينه مزبور قبلاً به عنوان يك قلم غيرمترقبه تلقي شده باشد، اثر تغيير در براورد آن نيز بايد به صورت يك قلم غيرمترقبه گزارش شود.
36 . ماهيت و مبلغ تغيير در براوردحسابداريكهداراياثر با اهميتي در دوره جاري است يا انتظار ميرود اثر با اهميتي در دورههاي بعد داشته باشد، بايد افشا گردد. در صورتي كه تعيين مبلغ تغيير عملي نباشد، موضوع بايد در يادداشتهاي توضيحي افشا شود.
37 . تعديلات سنواتي يعني اقلام مربوط به سنوات قبل كه در تعديل مانده سود (زيان) انباشته ابتداي دوره منظور ميگردد، به اقلامي محدود ميشود كه از"تغيير در رويه حسابداري" و "اصلاح اشتباه"ناشي گردد.
38 . اثر تعديلات سنواتي بايد از طريق اصلاح مانده سود (زيان) انباشته ابتداي دوره در صورتهاي مالي منعكس گردد. اقلام مقايسهاي صورتهاي مالي نيز بايد ارائه مجدد شود، مگر آنكه اين امر عملي نباشد. در چنين شرايطي موضوع بايد در يادداشتهاي توضيحي افشا شود. همچنين ميزان و ماهيت اقلام تشكيلدهنده تعديلات سنواتي و دلايل توجيهي تغيير در رويه حسابداري و همچنين اين امر كه اقلام مقايسهاي صورتهاي مالي ارائه مجدد شده است (يا عملي نبودن ارائه مجدد) بايد در يادداشتهاي توضيحي افشا گردد.
تغيير در رويه حسابداري
39 . يكي از خصوصيات كيفي صورتهاي مالي قابل مقايسه بودن آن ميباشد. براي نيل به اين خصوصيت، ثبات رويه در نحوه عمل حسابداري طي هر دوره مالي و نيز از يك دوره مالي به دوره مالي بعد ضروري است. از اينرو، نبايد در رويههاي حسابداري تغييري صورت گيرد مگر اينكه به علت رجحان رويه جديد بر رويه پيشين، از نظر ارائـه مطلوبتر صورتهاي مالي واحد تجاري، تغيير در رويه حسابداري قابل توجيه باشد يا اينكه تغيير به موجب قوانين آمره يا استانداردهاي حسابداري جديد، الزامي شود. يكي از مشخصات تغيير در رويه حسابداري اين است كه اين تغيير، حاصل گزينش بين دو يا چند روش حسابداري است. چنانچه معامله يا رويدادهايي كه از نظر ماهيت با معاملات و رويدادهاي قبلي به روشني متفاوت است، لزوم اتخاذ يك روش جديد يا تعديل روش موجود را ايجاب كند، اين اتخاذ يا تعديل روش تغيير رويه حسابداري محسوب نميشود.
40.چنانچه در رويه حسابداري تغييري صورت گيرد، ارقام مربوط به سال جاري، برمبناي رويه جديد منعكس و ارقام مقايسهاي سنوات قبل نيز برمبناي رويهجديد ارائـهمجدد ميشود. در اين حالت، تعديلات انباشته مربوط به سنوات قبل، به جهت اينكه هيچ گونه ارتباطي با نتايج عملكرد سال جاري نداشته است، نبايد در تعيين سود يا زيان سال جاري دخالت داده شود. تعديلات مزبور بايد از طريق ارائـهمجدد ارقام سالهاي قبل به حساب گرفته شود، درنتيجه، ماندهسود (زيان) انباشته ابتداي دوره نيز بدين ترتيب تعديل خواهد شد. در صورت تهيه خلاصهچندين ساله وضعيت مالي و عملكرد مالي، جهت حصول اطمينان از اينكه ارقام مربوط به سنوات قبل برمبناي يكنواخت نشان داده ميشود، ارقام مزبور معمولاً ارائـه مجدد خواهد شد. اگر به دليل عملي نبودن، ارقام خلاصههاي چندين ساله،جهت انعكاس تغيير در رويه حسابداري، ارائـه مجدد نشود، موضوع افشا ميگردد. همچنين در صورت ارائـه مجدد، سالهايي را كه مورد تجديد نظر واقع شده است، بايد مشخص كرد. تعديلات انباشته ناشي از تغيير در رويههاي حسابداري، همچنين به عنوان آخرين قلم در صورت سود و زيان جامع منعكس ميشود تا اثر اين تعديلات براي استفادهكنندگان مشخص گردد.
اصلاح اشتباه
41 . ممكن است در دوره جاري اشتباهاتي مربوط به صورتهاي مالي يك يا چند دوره مالي گذشته كشف گردد. اين اشتباهات ميتواند از جمله، ناشي از موارد زير باشد: الف. اشتباهات رياضي، ب . اشتباه در بكارگيري رويههاي حسابداري، ج . تعبير نادرست يا ناديده گرفتن واقعيتهاي موجود در زمان تهيه صورتهاي مالي، د . تغيير از يك رويهغير استاندارد حسابداري به يك رويه استاندارد حسابداري، و ه . موارد تقلب. اصلاح اين اشتباهات در صورتي كه بااهميت نباشد، در سود يا زيان خالص دوره جاري منظور ميگردد.
42 . در مواردي ممكن است صورتهاي مالي منتشرشده يك يا چند دوره قبل شامل اشتباهات بااهميتي باشد كه تصوير مطلوب را مخدوش و در نتيجه قابليت اتكاي صورتهاي مالي مزبور را كاهش دهد. اصلاح چنين اشتباهاتي نبايد از طريق منظور كردن آندر سود و زيان سال جاري انجام گيرد، بلكه بايد با ارائـه مجدد ارقام صورتهاي مالي سال(هاي) قبل به چنين منظوري دست يافت.درنتيجه، مانده افتتاحيه سود (زيان)انباشته نيز بدين ترتيب تعديل خواهد شد. تعديلات سنواتي ناشي از اصلاح اشتباهات همچنين به عنوان آخرين قلم در صورت سود و زيان جامع منعكس ميشود.
43 . براوردهاي حسابداري ماهيتاً عبارت از تخمينهايي است كه با كسب اطلاعات اضافي در دورههاي بعد ممكن است تغيير يابد. بنابراين اصلاح اشتباه را بايد از اينگونه تغييرات تميز داد. به گونه مشابه، سوديا زيانيرا كه پس از مشخص شدن پيامد يك پيشامد احتمالي مورد شناخت قرار ميگيرد و براورد دقيق آن قبلاًميسر نبوده است نميتوان به عنوان اشتباه بااهميت قلمداد كرد.
44 . صورتهاي مالي بايد تغييرات حقوق صاحبان سرمايه را منعكس كند.بخشي از اين تغييرات در گردش حساب سود و زيان انباشته مستقيماًدر ذيل صورت سود و زيان دوره انعكاس مييابد. ساير تغييرات ازجمله گردش حساب اندوخته قانوني، حساب اندوخته اختياري و حسابهاي مربوط به اقلامي كه طبق استانداردهاي حسابداري مستقيماًبه حقوق صاحبان سرمايه منظور ميگردد و همچنين تغييرات ناشي از افزايش يا كاهش سرمايه بايد دريادداشتهاي توضيحي مربوط افشا شود.
45 . تغييرات حقوق صاحبان سرمايه و ساختار آن در زمره مهمترين اقلام اطلاعاتي مندرج در صورتهاي مالي است و از اينرو بايد بهگونهاي مشخص منعكس شود. به موجب اين استاندارد تغييرات حقوق صاحبان سرمايه به شرح زير در صورتهاي مالي انعكاس مييابد: الف. باتوجه به اهميت اطلاعات مندرج در حساب سود (زيان) انباشته، گردش اين حساب، متشكل از سود (زيان)دوره،سود (زيان) انباشته ابتداي دوره،تعديلات سنواتي، و هرگونه مبلغ انتقالي از ساير سرفصلهاي حقوق صاحبان سرمايه (مجموعاًسود قابل تقسيم)،سود سهام پيشنهادي، مبالغ انتقالي به اندوختههاي قانوني و اختياري (مجموعاً تخصيص سود)،بلافاصله زير صورت سود و زيان دوره انعكاس مييابد. ب . گردش حساب اندوخته قانوني و اندوختههاي اختياري تخصيص يافته از محل سود قابل تقسيم و همچنين گردش حسابهاي مربوط به اقلامي كه طبق استانداردهاي حسابداري مربوط، مستقيماًبه حقوق صاحبان سرمايه منظور ميشود (از قبيل مازاد تجديد ارزيابي)در يادداشتهاي توضيحي افشا ميگردد. ج . گردش ساير اقلام از قبيل حساب سرمايه و صرف سهام در يادداشتهاي توضيحي افشا ميگردد.
46. موارد خاصي وجود دارد كه اقلامي با ماهيت درآمد يا هزينه را كه قابل انعكاس در حساب سود و زيان دوره است طبق قوانين آمره بايد مستقيماً به حساب اندوخته منظور كرد. براي مثال، اساسنامهقانوني برخي از شركتهاي دولتي مقرر ميدارد كه سود حاصل از فروش داراييهاي ثابت به حساب اندوخته سرمايهاي يا ساير اندوختههاي غير قابل تقسيم منظور گردد. به منظور انعكاس اثرات كليه اين نوع اقلام در صورتهاي عملكرد مالي، درآمد يا هزينه مربوط بايد در صورت سود و زيان جامع منعكس شود.
تاريخ اجرا
47 . الزامات اين استاندارد در مورد كليه صورتهاي مالي كه دوره مالي آنها از تاريخ 1/1/1380 و بعد از آن شروع ميشود ،لازمالاجراست.
مطابقت با استانداردهاي بين المللي حسابداري
48 . با اجراي الزامات اين استاندارد، مفاد استاندارد بينالمللي حسابداري شماره 8 با عنوانسود يا زيان خالص دوره، اشتباهات بااهميت و تغييرات در رويههاي حسابدارينيز رعايت ميشود.