استاندارد شماره 4 - حسابداري پيشامدهاي احتمالي
استانداردهاي حسابداري - نشريه شماره 160
1. الزامات اين استاندارد بايد براي حسابداري و افشاي پيشامدهاي احتمالي بكارگرفته شود
2. موضوعات زير كه ممكن است منجر به پيشامدهاي احتمالي شود، در دامنه كاربرداين استاندارد قرار نميگيرد:
الف .تعهدات شركتهاي بيمه بابت بيمهنامههاي عمر صادر شده،
ب.تعهدات صندوقهاي بازنشستگيبابت مزاياي بازنشستگي، و
ج.تعهدات ناشي از قراردادهاياجاره.
3. ابهام مرتبط با براوردهاي حسابداري كه مشخصه بارز محيط عملياتي واحد تجارياست(از قبيل عمر مفيد داراييهاي ثابتمشهود، ميزان مطالبات لاوصول، خالص ارزش فروش موجوديهاي مواد و كالا، نتايجمالي مورد انتظار از پيمانهاي بلندمدت يا ارزيابي املاك) در دامنه كاربرداين استاندارد واقع نميشود.
4. دراين استاندارد اصطلاح پيشامد احتمالي با معني مشخص زير بكار رفته است :
پيشامد احتماليبه وضعيتياطلاق ميشود كه در تاريخ ترازنامه وجود داشته است و نتيجه آن، تنها درصورت وقوع يا عدم وقوع يك يا چند رويداد نامشخص آتي تعيين خواهد شد.
شناخت يا افشاي پيشامدهاي احتمالي
5. ابهام مرتبط با رويدادهاي آتي ميتواند به صورت طيفي از نتايج احتماليبيان شود.طيف مزبور ممكن است به شكلاحتمالات مقداري ارائه شود، اما اغلب اين به معناي سطحي از دقت است كهاطلاعات موجود مويد آن نيست. همچنين طيف نتايج احتمالي ميتواند به حسابداري پيشامدهاي احتماليصـورت كلي و به ترتيب افزايش ميزان احتمال،برحسب واژههاي " بعيد " ،" ممكن " و " محتمل" توصيف شود.
6. نحوه عمل در مورد پيشامدهاي احتمالي موجود در تاريخ ترازنامه باتوجه بهنتايج مورد انتظار از آن تعيين ميشود. شناخت يا افشاي اثرات ماليپيشامدهاي احتمالي، تحت تأثير ابهام مرتبط با رويدادهاي آتي و مستلزم توجهبيشتر به خصوصيت احتياط است.
7. هرگاه ايجاد بدهي يا كاهش دارايي در اثر رويدادهاي آتي محتمل باشد :
الف.چنانچه ميزان بدهي احتمالي يا كاهش احتمالي دارايي در تاريخ تصويبصورتهاي مالي توسط مديريت، به گونهاي اتكاپذير قابل اندازهگيري باشد،بايد ذخيرهلازم از اين بابت در صورتهاي مالي منظورشود .
ب . درصورت عدم امكان اندازهگيريبدهي احتمالي يا كاهش احتمالي دارايي به گونهاي اتكاپذير ،موضوع بايد در يادداشتهاي توضيحي افشا شود.
8. چنانچه ايجاد بدهي يا كاهش دارايي در اثر رويدادهاي آتي ممكن باشد ،اينگونه تغييرات نبايد در صورتهاي ماليشناسايي شود بلكه مستلزم افشا در يادداشتهاي توضيحي است. چنانچه احتمالوقوع تغييرات مزبور بعيد باشد ،نيازيبه افشا نيست .
9. تعهداتي كه انتظار نميرود منجر به انتقال منافع اقتصادي شود (از قبيلضمانتنامهها و تعهدات ناشي از فروش دين) بايد در يادداشتهاي توضيحي افشاشود .
10. تعهداتي كه انتظار نميرود منجر به انتقال منافع اقتصادي شود نيز بدهي تلقيميگردد، ليكن بجاي شناسايي در صورتهاي مالي اساسي،در يادداشتهاي توضيحي توصيف ميشود. بدينلحاظ، وجود و مبلغ ضمانتنامهها،تعهدات ناشي از فروش دين(اسناد تنزيل شده) و تعهدات مشابهي كهتوسط واحد تجاري تقبل شده، مستلزم افشا در يادداشتهاي توضيحي است.
11. دارايي احتمالي يا كاهش احتمالي بدهي كه وقوع آن "بعيد" يا"ممكن" باشد ،نبايد درصورتهاي مالي شناسايي يا افشا شود . اين موارد تنها در صورتي در يادداشتهايتوضيحي افشا ميگردد كه تحصيل آن" محتمل "بهنظر آيد .
12. بادرنظرگرفتن خصوصيت احتياط،هرگاهتحصيل دارايي يا كاهش بدهي دراثر رويدادهاي آتي " بعيد " يا" ممكن " باشد،از شناخت آندر صورتهاي مالي اساسي پرهيز ميشود. معهذا محتملبودن تحصيل دارايي ياكاهش بدهي دراثر رويدادهاي آتي مستلزم افشاي موضوع همراه با ذكر ميزاناثرات احتمالي آن در يادداشتهاي توضيحي است.
اندازهگيري پيشامدهاي احتمالي
13. پيشامدهاي احتمالي در تاريخ ترازنامه در هنگام تنظيم صورتهاي مالي مدنظرقرار ميگيرد و نتايج و آثار مالي مترتب برآن توسط مديريت واحد تجاريبراورد ميشود. اين براوردها مبتني بر بررسي اطلاعات موجود تا تاريخ تصويبصورتهاي مالي توسط مديريت است و بررسي رويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامهرا شامل ميشود. براي مثال، در مورد يك دعواي حقوقي عمده عليه واحد تجاري،عواملي چون ميزان پيشرفت دعوي در تاريخ تصويب صورتهاي مالي، نظركارشناسان حقوقي و مشاوران ديگر و تجربيات واحد تجاري در موارد مشابه موردتوجه قرار ميگيرد.
14. چنانچه ماهيت پيشامد احتمالي مربوط به يك معامله و نيز ابهاماتي كه بر آناثر گذارد بين تعداد زيادي از معاملات مشابه مشترك باشد، نيازي به براوردميزان آثار مالي پيشامد احتمالي به طور جداگانه نخواهد بود، بلكه ميتوانبراورد را براساس مجموعه معاملات مشابه انجام داد. براي نمونه، ميتوان بهبدهيهاي احتمالي مربوط به تضمين محصولات فروش رفته اشاره كرد.
15. آثار مالي ناشي از يك پيشامد احتمالي ممكن است در صورت توأم شدن با يكادعاي متقابل مرتبط ، يا ادعا توسط يا عليه شخص ثالثي،كاهش يابد يا كلاًخنثي شود. در اين موارد، مبالغي كه قراراست در صورتهاي مالي اساسي شناسايي يا در يادداشتهاي توضيحي صورتهاي ماليافشا شود با درنظر گرفتن نتايج احتمالي ادعا و ادعاي متقابل مزبور كاهش مييابد.بااينحال، در موارد مقتضي، احتمال موفقيت ادعا و مبالغ احتمالي مربوط بهادعا و ادعاي متقابل به طور جداگانه براورد و افشا ميشود.
16. درمورد هر پيشامد احتمالي كه طبق بندهاي 7 ـ ب ، 8 و 11 در صورتهاي ماليافشا ميشود ،بايد اطلاعاتي به شرحزير در يادداشتهاي توضيحي ارائه گردد :
الف.ماهيت پيشامد احتمالي ،
ب . ابهاماتي كه انتظار ميرودبر وضعيت نهايي پيشامد احتمالي اثر گذارد ،و
ج . براورد محتاطانهاي از آثارمالي پيشامد احتمالي در تاريخ تصويب صورتهاي مالي توسط مديريتيا ذ كر اين نكته كه انجام براوردغيرعملي است .
17. چنانچه آثار مالي براوردي يكپيشامد احتمالي افشا گردد ،مبلغي كه افشا ميشود بايد بيانگر ميزانآثار مالي بالقوه پيشامد احتمالي باشد . در براورد ميزان يك بدهي احتمالي،اقلام زير بايد كسر و بدهي احتماليمربوط به صورت خالص افشا شود :
الف.مبالغي كه به حساب ذخيره مربوط منظور شده است ،و
ب . مبالغ مربوط به قسمتهايياز بدهي احتمالي كه امكان ايجاد آن قسمت بعيد است .
18. گاه، امكان اين كه تأثير نتيجه نهايي برخي پيشامدهاي احتمالي بر صورتهايمالي ازنظر نسبي داراي اهميت باشد به قدريبعيد به نظر ميرسد كه افشاي آن ميتواند گمراهكننده باشد. اين استانداردافشـاي اين موارد را توصيه نميكند.
19. براورد آثار مالي پيشامد احتمالي بايد قبل از ملاحظات مالياتي افشا گردد وپيامدهاي مالياتي ناشي از تحقق احتمال نيز،در صورتي بايد توضيح دادهشود كه براي درككامل وضعيت ماليلازم و تعيين آن امكان پذير باشد .
20. الزامات اين استاندارد در مورد كليه صورتهاي مالي كه دوره مالي آنها ازتاريخ 1/1/1380 و بعد از آن شروع ميشود ،لازمالاجراست
مطابقت با استانداردهاي بينالمللي حسابداري
21. بااجراي الزامات اين استاندارد، مفاد استاندارد بينالمللي حسابداري شماره10با عنوان پيشامدهاي احتمالي ورويدادهاي بعد از تاريخ ترازنامهنيزرعايت ميشود.